Van RI&E naar de praktijk: samen werken aan een gezond en veilig werkklimaat

De personeelsschaarste in de zorg zet teams dagelijks onder grote druk. Iedere uitgevallen collega verhoogt de werkdruk voor de medewerkers die blijven, waardoor opnieuw uitval dreigt. Juist daarom moet de RI&E van papier naar de praktijk: risico’s vroeg signaleren, medewerkers behouden en samen werken aan een gezond en veilig werkklimaat.

Onderzoek laat zien dat slechts ongeveer 25% van het ziekteverzuim primair medisch van aard is. Het overige deel hangt samen met beïnvloedbare factoren, zoals werkdruk, stress, conflicten, leiderschap, samenwerking, een verstoorde werk-privébalans en de organisatiecultuur.

KDI Partners, het Kennisplatform Duurzame Inzetbaarheid, en DAI Bedrijfsartsen, het onafhankelijke landelijke netwerk van bedrijfsartsen, ondersteunen zorginstellingen bij het creëren van een gezond, veilig en duurzaam werkklimaat.

Sinds 1 juli 2026 gelden nieuwe regels voor het raadplegen van werknemers over gezond en veilig werken. Een actuele risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) vormt hiervoor een belangrijke basis. Maar een actuele RI&E betekent niet automatisch dat het onderdeel psychosociale arbeidsbelasting (PSA) voldoende aansluit bij de dagelijkse praktijk.

KDI Partners sluit aan bij wat binnen jullie zorginstelling al is georganiseerd. Onze focus ligt op preventie, verdieping en concrete verbeteringen.

Psychosociale arbeidsbelasting gaat allang niet meer uitsluitend over werkdruk. Zorgmedewerkers krijgen steeds vaker te maken met hoogoplopende emoties van patiënten, grensoverschrijdend gedrag en verschillende vormen van agressie, variërend van verbale bedreiging tot fysiek geweld.

Iedere situatie vraagt om een passende aanpak, maar één voorwaarde geldt altijd: een duidelijke organisatienorm en een veilige werkomgeving.

PSA-risico’s kunnen ook binnen de organisatie ontstaan. Denk aan pesten, discriminatie, intimidatie, machtsmisbruik en ongewenst gedrag tussen collega’s. Vooral binnen grotere zorginstellingen kunnen deze risico’s gemakkelijk onder de radar blijven, terwijl de gevolgen voor medewerkers én de organisatie groot zijn.

Daarom is het PSA-deel van de RI&E nooit definitief af. Organisaties veranderen, functies ontwikkelen zich en ook maatschappelijke omstandigheden zijn voortdurend in beweging. De vraag is dus niet alleen óf jullie RI&E nog aansluit bij de praktijk van vandaag, maar ook waar mogelijke blinde vlekken liggen.

Door de bestaande RI&E te vergelijken met de dagelijkse ervaringen van medewerkers, worden deze blinde vlekken zichtbaar. Dat vormt de basis voor gerichte maatregelen die daadwerkelijk bijdragen aan een gezonder en veiliger werkklimaat.

KDI Partners ondersteunt zorginstellingen en huisartsenpraktijken bij het scherp in beeld brengen van PSA-risico’s én het vertalen daarvan naar praktische verbeteringen. PSA als gevolg van agressie vraagt immers om een andere aanpak dan PSA door werkdruk of een gebrek aan sociale en psychologische veiligheid.

We bieden gerichte interventies rond vroegsignalering, mensgericht leiderschap, sociale en psychologische veiligheid, agressiepreventie en duurzame gedragsverandering. We kunnen kleinschalig beginnen, bijvoorbeeld met een pilot binnen één team of afdeling.

We onderzoeken of het PSA-deel van jullie RI&E nog aansluit bij de dagelijkse praktijk. Daarbij brengen we in kaart waar actualisatie, verdieping of aanvullende actie nodig is.

Afhankelijk van het vraagstuk zetten we onder anderen onafhankelijke bedrijfsartsen, RI&E-deskundigen, arbeids- en organisatiepsychologen, vertrouwenspersonen en ervaren trainers in.

KDI Partners werkt vanuit een integrale aanpak: van analyse en vroegsignalering tot praktische interventies, trainingen en structurele verbeteringen. Onze focus ligt niet alleen op het terugdringen van verzuim, maar vooral op preventie: risico’s tijdig herkennen, gericht handelen en duurzame verbeteringen realiseren.

Want laten we eerlijk zijn: in de huidige krappe arbeidsmarkt is aandacht voor het behoud van medewerkers van levensbelang.

Neem gerust contact met ons op via secretariaat@academyinc.nl. Afhankelijk van jullie vraag plannen we vrijblijvend een kennismaking met een van onze experts.

DAI Bedrijfsartsen is een onafhankelijk landelijk netwerk van bedrijfsartsen. Academy Inc ontwikkelt en verzorgt praktijkgerichte, geaccrediteerde scholingen.

Team KDI Partners
KDI Partners | DAI Bedrijfsartsen | Academy Inc

Psychosociale arbeidsbelasting (PSA) krijgt binnen organisaties steeds meer aandacht — en terecht. Thema’s als werkdruk, mentale belasting, psychologische veiligheid en agressie hebben directe invloed op welzijn én duurzame inzetbaarheid. Toch wordt PSA binnen veel organisaties nog te vaak gezien als een opzichzelfstaand HR-thema of uitsluitend gekoppeld aan verzuimbeleid

In werkelijkheid raakt PSA de volledige organisatiecultuur. Het zit verweven in gedrag, communicatie, leiderschap, samenwerking en de manier waarop organisaties omgaan met spanning, druk en veiligheid op de werkvloer.

Juist daarom hoort PSA een structurele plek te krijgen binnen de Risico-Inventarisatie & Evaluatie (RI&E).

Veel organisaties beschikken over een RI&E die op papier klopt, maar in de praktijk onvoldoende leeft binnen de organisatie. Maatregelen blijven liggen, situaties veranderen en ondertussen ontstaat het gevoel dat “alles geregeld is”.

En precies daar ontstaat risico.

Niet alleen richting wet- en regelgeving of inspectie, maar vooral binnen de organisatie zelf:

PSA vraagt daarom om meer dan een eenmalige inventarisatie. Het vraagt om voortdurende aandacht, eigenaarschap en structurele opvolging binnen beleid én cultuur.

KDI Partners, DAI Bedrijfsartsen en Academy INC geloven dat duurzame inzetbaarheid begint bij preventie.

Niet pas handelen wanneer medewerkers uitvallen, maar juist investeren in:

Binnen deze visie krijgt de bedrijfsarts een vernieuwde rol: niet alleen als uitvoerder van verzuimbegeleiding, maar als regievoerder van preventie en duurzame inzetbaarheid.

De bedrijfsarts kijkt daarbij niet uitsluitend naar individuele casuïstiek, maar juist naar patronen binnen teams en organisaties:

Hierdoor verschuift de focus van repareren naar structureel versterken.

Een gezonde organisatie ontstaat niet door één training of losse interventie.

PSA zit verweven in:

Daarom investeren KDI Partners, DAI Bedrijfsartsen en Academy INC gezamenlijk in een integrale aanpak waarin RI&E, preventie, scholing, gedragsverandering en duurzame inzetbaarheid samenkomen.

Binnen onze aanpak krijgt de bedrijfsarts een centrale rol als:

Hiermee ontstaat een structurele focus op preventie in plaats van uitsluitend verzuimbegeleiding.

Wij ondersteunen organisaties bij het actualiseren, verdiepen en praktisch toepasbaar maken van de RI&E, met specifieke aandacht voor PSA en duurzame inzetbaarheid.

Geen rapport voor de vorm, maar concrete handvatten waar organisaties direct mee verder kunnen.

Lees ook “PSA als onderdeel van de RI&E: van verplicht document naar praktisch preventie-instrument”

Academy INC verzorgt op maat gemaakte, praktijkgerichte trainingen en programma’s op het gebied van

Praktisch toepasbaar binnen organisaties, gemeenten, zorginstellingen, onderwijs en woningcorporaties.

Veel organisaties behandelen PSA nog als een tijdelijk project of verplicht onderdeel van wetgeving. Maar duurzame preventie vraagt om structurele aandacht.

Vergelijk het met het trainen van een spier:
het vraagt onderhoud, ontwikkeling en continue versterking.

Organisaties die vroegtijdig investeren in gezonde werkculturen creëren ruimte voor:

Via KDI Partners kunnen organisaties gekoppeld worden aan passende bedrijfsartsen vanuit DAI Bedrijfsartsen — een onafhankelijk landelijk netwerk van bedrijfsarsten en HR.

Samen met Academy INC ontstaat een schaalbaar netwerkmodel met:

Elke organisatie heeft haar eigen specifieke wensen en behoeften. Of het nu gaat om de inzet van bedrijfsartsen, het actualiseren van de RI&E of het aanbieden van maatwerkprogramma’s, wij gaan graag het verkennende gesprek aan. Afhankelijk van de specifieke vraagstukken wordt de intake verzorgd door één van onze experts.

E-mail: secretariaat@academyinc.nl

De Monitor Gezond Werken in de Zorg 2025 laat zien dat de mentale gezondheid van zorgprofessionals onder toenemende druk staat. Ruim een derde van de zorgmedewerkers was het afgelopen jaar afwezig door gezondheidsklachten, en bij bijna de helft daarvan hangt dit (gedeeltelijk) samen met het werk. (IZZ)

Belangrijke bevindingen uit het onderzoek:

Het goede nieuws >>Tegelijkertijd laat de monitor zien dat bevlogenheid hoog blijft: bijna 70% van de zorgprofessionals voelt zich energiek en betrokken bij het werk, wat een belangrijke beschermende factor is tegen uitval en vertrek. (LinkedIn)

Conclusie: De zorgsector kent veel bevlogen professionals, maar de mentale belasting is structureel hoog. Emotionele werkdruk, ongewenst gedrag en gebrek aan steun of mensgericht leiderschap vergroten het risico op uitputting, ziekteverzuim en uitstroom uit de zorg. Vooral jonge medewerkers overwegen vaker om de sector te verlaten.De belangrijkste sleutel ligt volgens het onderzoek in een gezonder werkklimaat en mensgericht leiderschap: organisaties die investeren in ondersteuning, veiligheid en aandacht voor medewerkers vergroten de kans dat zorgprofessionals duurzaam inzetbaar blijven.

Dit kwalitatieve, longitudinale onderzoek richt zich op de vraag wat werknemers met psychische klachten zélf zien als primaire oorzaak van hun ziekteverzuim. In totaal werden 34 werkenden tweemaal geïnterviewd: kort na ziekmelding en na herstel of na zes maanden. Daarbij werd onderscheid gemaakt tussen kort (<3 maanden), middellang (3–6 maanden) en langdurig (>6 maanden) verzuim.

Uit de interviews kwamen zeven hoofdthema’s naar voren als oorzaken van verzuim. De vier meest voorkomende zijn:

Opvallend is dat geen enkele respondent de psychische klachten zelf als primaire oorzaak van het verzuim noemde. De klachten werden gezien als gevolg van werkgerelateerde factoren, niet als startpunt.

De oorzaken bleken grotendeels overeen te komen tussen de groepen, maar er waren twee belangrijke verschillen:

Het onderzoek laat zien dat verzuim bij psychische klachten niet uitsluitend een individueel of medisch probleem is, maar sterk samenhangt met de werkomgeving en organisatiecultuur. Belangrijke preventieve aandachtspunten zijn:

Ziekteverzuim bij psychische klachten is een complex en multifactorieel vraagstuk, maar de werkomgeving speelt een doorslaggevende rol. Preventie vraagt daarom niet alleen aandacht voor individuele veerkracht, maar vooral voor leiderschap, werkorganisatie en betekenisvol werk. Werkgevers die verzuim willen verminderen, zullen nadrukkelijk ook naar hun eigen rol moeten kijken.

▶ prof. dr. Evelien Brouwers, emeritus prof. dr. Jaap van Weeghel,
emeritus prof. dr. Jac van der Klink en prof. dr. Margot Joosen
zijn verbonden aan Tranzo, Tilburg University, Tilburg
e.p.m.brouwers@tilburguniversity.edu
▶ dr. Marjolein Lugtenberg, dermatologie, Erasmus University, Rotterdam
▶ dr. Iris Arends, sociale geneeskunde, University Medical Center, Groningen
▶ drs. Benedikte Schaapveld, bedrijfsarts bij het ministerie
van Buitenlandse Zaken, Den Haag
▶ dr. Berend Terluin, huisartsgeneeskunde, Amsterdam UMC,
Vrije Universiteit, Amsterdam

Uit een enquête , Medisch Contact onder verpleegkundigen op een chirurgische afdeling (respons: 52%) blijkt dat grensoverschrijdend gedrag vooral afkomstig is van patiënten en bezoekers, maar ook regelmatig voorkomt vanuit artsen. Meer dan de helft van het werkgerelateerde verzuim is gerelateerd aan PSA – waaronder hoge werkdruk, agressie, intimidatie en een gebrek aan steun op de werkvloer. Dit leidt tot een maatschappelijke kostenpost van maar liefst 4 miljard euro aan zorgkosten.

Werken aan een Gezond Werkklimaat

Het creëren van een gezond werkklimaat is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van bestuurders, leidinggevenden, HR-professionals én zorgverleners. Een gezond werkklimaat iverhoogt niet alleen het werkplezier en de kwaliteit van zorg, maar helpt ook om verzuim en uitval te voorkomen.

De drie pijlers van een Gezond Werkklimaat ( Academy INC © )

1. Gezonde Werkcultuur Een sterke werkcultuur vormt de basis voor welzijn op de werkvloer. Belangrijke elementen zijn:

2. Psychologische Veiligheid Een werkomgeving waarin medewerkers zich vrij voelen om hun mening te geven, fouten te bespreken en hulp te vragen – zonder angst voor negatieve gevolgen.

3. Leiderschap & Vitaliteit Leiderschap dat actief investeert in de fysieke, mentale en emotionele gezondheid van medewerkers vergroot zowel de duurzame inzetbaarheid als het werkplezier.

Aan de slag met het bevorderen van een gezond werkklimaat?

Ben je leidinggevende, HR-manager of bestuurder binnen een zorginstelling of ziekenhuis?
Spreken bovenstaande thema’s u aan? Wil je meewerken aan praktische oplossingen, kennis delen, ervaringen uitwisselen of samen bouwen aan een platform voor een gezond werkklimaat?

Zorgverleners kunnen tegen onkostenvergoeding deelnemen aan de goed beoordeelde geaccrediteerde e-learning ‘Zeg nee tegen agressie’. Daarnaast werken we samen aan de verdere ontwikkeling van een bedrijfsgezondheidsplatform, met aandacht voor thema’s zoals vitaliteit, werkplezier en sociaal-psychologische veiligheid.

Neem vandaag nog contact op voor een vrijblijvend gesprek of om direct de e-learning aan te vragen. E-mail: secretariaat@academyinc.nl

Bedrijfsartsen & HR bundelen de krachten.

www.dai-bedrijfsarsten.nl

Bijna 40 procent van de zorgverleners overweegt om de zorgorganisatie of zelfs de hele zorgsector te verlaten. Ongeveer 10 procent is dit daadwerkelijk van plan. Deze cijfers hangen sterk samen met de toenemende werkdruk, agressie en de mentale en fysieke gezondheid van zorgmedewerkers.

Zorgprofessionals staan dag in dag uit klaar voor anderen.

In een tijd van toenemende werkdruk en dreigende uitval is het cruciaal te investeren in sociale en psychologische veiligheid, werkplezier en het verminderen van werkdruk. Agressie en hoge werkdruk hebben een aantoonbaar negatief effect op het welzijn en inzetbaarheid van zorgverle

Het creëren van een gezond werkklimaat is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van bestuurders, managers, hr-medewerkers en zorgverleners. Een gezonde werkomgeving vergroot niet alleen het werkplezier en de kwaliteit van zorg, maar helpt ook om uitval te voorkomen.

Een gezond werkklimaat steunt op drie pijlers: een gezonde werkcultuur, psychologische veiligheid en investeren in vitaliteit.

Wij onderscheiden drie pijlers van een Gezond Werkklimaat:

1 – Gezonde Werkcultuur
Een sterke werkcultuur vormt de basis voor welzijn op de werkvloer. Belangrijke elementen zijn:

2 – Psychologische Veiligheid
Een werkomgeving waarin medewerkers zich vrij voelen om hun mening te delen, fouten te bespreken en hulp te vragen — zonder angst voor negatieve gevolgen.

3 – Leiderschap & Vitaliteit
Leiderschap dat investeert in de fysieke, mentale en emotionele gezondheid van medewerkers vergroot zowel de duurzame inzetbaarheid als het werkplezier.

Academy INC biedt geaccrediteerde scholingen en op maat gemaakte programma’s die inspelen op deze drie pijlers. Met een praktijkgerichte aanpak en wetenschappelijk onderbouwde inzichten realiseren we duurzame verbeteringen binnen zorgorganisaties

Tijdens de recente scholingen ‘Werkplezier in de spreekkamer: Mentale Weerbaarheid, Blije Dokter’ hebben we de energievreters en energiegevers in verschillende huisartsenpraktijken geïnventariseerd.

Werkplezier in de spreekkamer is een tweedelig programma dat een mentale toolbox combineert met de drie-batterijenmethode. De batterijen Denkkracht, Gevoelskracht en Lichaamskracht staan symbool voor de mentale, sociaal-emotionele en fysieke energiebronnen.

Op basis van de inventarisatie van energievreters en energiegevers tijdens de scholingen, zijn de volgende conclusies te trekken:

Energievreters zoals piekeren, multitasken en zelfverwijt komen veel voor. Deze factoren wijzen op mentale overbelasting door te veel taken tegelijk te willen doen en perfectionistische neigingen. Dit leidt vaak tot mentale uitputting en inefficiëntie in de praktijkvoering.

Energiegevers zoals relativeren, nieuwsgierigheid en aandacht voor het hier en nu tonen aan dat huisartsen baat hebben bij technieken die mindfulness en mentale rust bevorderen. Deze helpen hen gefocust te blijven en beter met stress om te gaan.

Energievreters zoals faalangst, conflictvermijding en ontevredenheid wijzen op emotionele belasting door onzekerheden en onuitgesproken spanningen binnen de praktijk.

Energiegevers zoals passie, familie, dankbaarheid en humor benadrukken dat positieve emoties en relaties cruciaal zijn voor welzijn. Praktijken waar humor en waardering een centrale rol spelen, ervaren vaak betere samenwerking en meer werkplezier.

Energievreters zoals slaaptekort, veel zitten en schermtijd putten fysieke energie uit. Huisartsen ervaren vaak een tekort aan fysieke rust en beweging, wat hun lichamelijke energie snel doet afnemen.

Energiegevers zoals tijd in de natuur, voldoende slaap en beweging laten zien dat activiteiten buitenshuis en een goede balans tussen werk en herstel essentieel zijn voor fysiek welzijn. Dit versterkt zowel de fysieke als mentale veerkracht van huisartsen.

De inventarisatie toont aan dat huisartsen en hun teams vooral baat hebben bij een goede balans tussen mentale rust, emotionele verbinding en fysieke activiteit. Het creëren van ruimte voor ontspanning en herstel kan veel stress voorkomen.

Het toepassen van praktische tools, zoals de drie-batterijenmethode en de mentale toolbox, helpt om energievreters te verminderen en energiegevers te vergroten. Dit verbetert de samenwerking, het werkplezier en de veerkracht binnen de praktijk. Deze scholing dient als een steun in de rug.

Een sterke samenwerking en open communicatie, waarin energiegevers zoals humor en dankbaarheid centraal staan, dragen bij aan een gezondere en productievere werkomgeving.

Deze geaccrediteerde scholing biedt zorgverleners bruikbare tools en bewustwording, met de wetenschap dat kleine aanpassingen in het dagelijks handelen grote positieve effecten kunnen hebben op het welzijn van het team en de praktijkvoering.

We bieden deze goed geëvalueerde en praktische scholing ook graag aan voor jullie praktijk. Neem gerust contact met ons op voor meer informatie over het programma en de mogelijkheden voor incompany-trainingen. E-mail:secretariaat@academyinc.nl

Leefstijlinterventie bij diabetes type 2 en gedragsverandering

De nascholing is goed voor 4 PE-punten (ABAN).

Programma: Het programma van de nascholing bestaat uit de volgende onderdelen:

Voor het volledige programma, zie: Leefstijlinterventie bij diabetes type 2 – Voeding als therapie en gedragsverandering.

Deze InCompany-training kan zowel in de ochtend, middag als avond worden verzorgd, afhankelijk van uw voorkeur.

Kosten:
De kosten voor deze InCompany-training bedragen € 1.350,- vrij van btw. Reiskosten worden berekend op basis van € 0,25 per kilometer.

Voor meer informatie of inschrijving kunt u contact opnemen via: secretariaat@academyinc.nl

Academy Inc is een trainingsbureau dat onderdeel uitmaakt van het landelijke netwerk van DAI Artsen. Meer dan 20.000 artsen, paramedici en andere zorgverleners zijn aangesloten bij de DAI-platforms.

Academy Inc biedt geaccrediteerde scholingen aan ter bevordering van het welzijn van zorgverleners en andere thema’s..

In de afgelopen jaren hebben we met succes meerdere huisartsenpraktijken en zorginstellingen getraind op het gebied van agressiebeheersing, mentale weerbaarheid, het bevorderen van werkgeluk, en andere relevante thema’s. Neem gerust contact met ons op voor maatwerk trainingen. Hieronder vindt u een lijst van trainingen die we met succes en hoge waardering hebben uitgevoerd.

Overige:

De geaccrediteerde scholing “Zeg nee tegen agressie en interculturele communicatie” wordt vergoed door verschillende achterstandsfondsen. Deze praktische scholing wordt gewaardeerd met een 8++.

Enkele referenties zijn te vinden bij FAM Midden-Nederland, AFA, Arnhem en de Doktersacademie

Ook voor jullie zorginstelling , zorggroep of organisatie ontwikkelen we op maat gemaakte trainingen en themabijeenkomsten over verschillende onderwerpen. Alle trainingen van Academy INC zijn geaccrediteerd door verschillende beroepsgroepen. Stuur gerust een e-mail voor een vrijblijvende offerte of een kennismakingsgesprek naar: secretariaat@academyinc.nlWebsite: www.academyinc.nl |www.zegneetegenagressie.nl |  www.bijedokter.nl | www.dai-artsen.nl

29 december 2023 – Meer dan de helft van de zorgprofessionals kreeg het afgelopen jaar maandelijks of vaker te maken met een vorm van agressie. Dat varieerde van schelden en schreeuwen tot aan spugen, doodsbedreigingen of fysiek geweld. Dit blijkt uit een peiling van NU’91 in samenwerking met WNL. Femke Merel van Kooten, voorzitter van NU’91, noemt de resultaten schokkend.

Binnen sommige zorgbranches zijn de cijfers zelfs nog hoger. In de ggz heeft 67% van de respondenten het afgelopen jaar te maken gehad met agressie, in de verpleeghuizen ging het om 70% en de gehandicaptenzorg scoort met 74% het hoogst. Volgens 74% van de respondenten is de agressie in 2023 toegenomen. Meer dan een vierde (26%) geeft aan dat er onvoldoende manieren zijn om alarm te slaan in dreigende situaties. Maar liefst 41% van de ondervraagden geeft aan hulpmiddelen, zoals een alarmknop, app of oproepsysteem, te willen om adequaat alarm te kunnen slaan.

In veruit de meeste gevallen waren de agressors de patiënten (88%), gevolgd door familieleden van de patiënt (45%). Enkele oorzaken waren volgens de zorgprofessionals onder andere het behandelplan (32%), lange wachttijden (17%), regels over roken (14%) en discriminatie (5%). Van de respondenten geeft 32% aan er geen vertrouwen in te hebben dat de aangifte op een goede manier wordt afgehandeld. Reden voor dit wantrouwen is in de meeste gevallen het feit dat de leidinggevende het niet serieus neemt, afwimpelt of liever geen aangifte doet.

Bron: NU’91